شمارۀ۱۲۸ و ۱۲۹نشریۀ وقایع اتفاقیه

|یادِ آنچه از یاد برده‌ایم |دربارهٔ فراموشی

راه‌نگاری
راه‌نگاری symbolic icon

داستان مسیر است! جستاری برآمده از تجربۀ زیسته یک ماهۀ سردبیر در قبال سوژۀ محوری و آنچه در هر شماره به وقوع پیوسته یا به هر دلیلی به سرانجام نرسیده است.

swipe_right icon

روزهایی که کارهایم را می‌نویسم، روزهای بهتری‌اند. زیر تاریخ هر روز، چند یادداشت کوچک می‌نویسم؛ کتابی که باید بخوانم، دوستی که باید ببینم، گلدانی که آب می‌خواهد، تماسی که نباید عقب بیفتد. چیزهای ساده‌ای که اگر ننویسم، معمولاً جایشان را به یک «بعداً» می‌دهند. روزهای بهتری‌اند، نه به این دلیل که کارها کمتر می‌شوند، فقط احساس می‌کنم چیزی از دستم در نمی‌رود. عجیب است،...

swipe_left icon

نه کاغذی دستش بود، نه صفحه‌ی گوشی‌اش را روشن کرد. سفارش‌ها را میز به میز گرفت و چند دقیقه بعد، میزها پر شد از همان سفارش‌ها: میز ۱۲: دو تا آیس‌لاته، یک شیک بیسکوئیت، دو تا اسپرسوی دبل. میز ۴: سه تا چای ماسالا، یک کیک هویج بدون گردو، یک لیموناد با یخ زیاد. میز ۷: یک هات‌چاکلت، یک چای سبز، دو تا آمریکانو ... وقتی سفارش‌ها را برایمان آوردند، هنوز یادش بود کدام‌مان چه...

Snowflake

زیست‌نگاری
زیست‌نگاری symbolic icon

مفاهیم یا آن‌چنان‌اند که هستند یا آن‌چنان‌اند که ما می‌فهمیم و معنای‌شان می‌کنیم. زیست‌نگاری روایت تجربۀ زیستۀ هر نویسنده است در پیوستگی با مفاهیم محوری هر شماره و چرخیدن در ابعاد مختلف آن مفهوم و توصیف به‌هم‌پیوسته و هدفمندکرده‌ها، دیده‌ها، شنیده‌ها و چشیده‌هایش.

swipe_right icon

مادربزرگ فراموشی گرفته بود؛ از آن دسته فراموشی‌هایی که نیاز به مراقبت ۲۴ ساعته داشت و دیگر اسم‌ها به‌سختی یادش می‌آمد، حتی اسم من. دیگر به‌خاطر نمی‌آورد غذای موردعلاقه‌ام، قرمه‌سبزی جاافتاده‌اش با سالاد شیرازی است. یادش رفته بود کلید را زیر گلدان بگذارد که پشت در گیر نکنم؛ یادش رفته بود چقدر یادم می‌رود دسته‌کلید بردارم. از پارک رفتن‌های کودکی‌ام ذره‌ای خاطره...

swipe_left iconswipe_right icon

این، نخستین متن من است که در روشنایی می‌نویسم و این، به لطفِ نعمتِ فراموشی‌ست؛[1] یا حداقل چیزی که ما آن را فراموشی می‌دانیم؛ چراکه فراموشیِ مطلق ناممکن است و هر چیزی در ذهنمان نهایتاً زیرِ گردوغبار یا حتی تپه‌ای از خاک دفن می‌شود که شاید روزی با شنیدن صدایی، دیدن مکانی و یا حتی بوییدن رایحه‌ای، دوباره از زیر خروارها غبار به پا خیزد، زنگ بزند و مهمان ناخوانده‌ی ذهن...

swipe_left iconswipe_right icon

«خودکارم نیست... تو برداشتی!» هنوز هم یادم هست که دوستم، همان هم‌کلاسی دوران دبستان، این جمله را گفت و بعد در جمع فریاد زد: «تو دزدی!» شاید خودکارش چند دقیقه بعد پیدا شد، اما آن یک کلمه هیچ‌وقت در من گم نشد. بزرگ‌تر شدم. دوستانم بیشتر شدند، روابط اجتماعی‌ام گسترده‌تر شد، سرکار رفتم و آدم‌های تازه‌ای وارد زندگی‌ام شدند، اما کم‌کم فهمیدم قرار نیست خاطره‌های قدیمی...

swipe_left iconswipe_right icon

من مدت‌هاست فراموش کرده‌ام که فراموشی وجود دارد؛ از همان روزی که در کوچه‌ از روی دوچرخه‌ام بر زمین افتادم و زانوهایم را خرده‌سنگ‌هایی خراشیدند. خاک و خون از پشتِ دیدگانِ پُراشکم تار دیده می‌شد. در آغوش مادرم گرمای بوسه‌هاش را بر پیشانی‌ام احساس می‌کردم و صدایش را که می‌گفت: «بزرگ که شدی فراموش می‌کنی عزیزدلم.» ولی من هنوز رنگِ سرخِ خون را بر زانوهای شلوارِ سفیدم به...

swipe_left iconswipe_right icon

چشمانش به روبه‌رو خیره بود. یکی از دست‌هایش را رو به بالا نگه داشته بود و دیگری کنارِ بدنش بی‌حرکت آویزان بود. نگاهش کردم و پرسیدم: «حالت چطوره؟» اما پاسخی نیامد. حتی سرش را هم به طرفم برنگرداند. از مردی که همراهش بود پرسیدم: «تکلمش دچار مشکل شده؟» مرد که دو طرفِ صندلیِ چرخ‌دار را در دست گرفته بود، آرام سرش را تکان داد و گفت: «خیلی وقته این‌جوریه... فراموشی...

swipe_left iconswipe_right icon

آخرِ پاییزِ دومِ دبستان است. این بار معلم به سیمِ آخر زده؛ چون زنگِ قبلی تکلیف نداشتم و این زنگ هم کتابم را فراموش کردم. قبلاً دو بار به‌خاطر بی‌نظمی تعهد داده‌ام و این بار مادرم را خواسته‌اند تا پرونده‌ام را بدهند زیرِ بغلم. ذهنی که همیشه وسایل و وظایفم را فراموش می‌کند، حالا در ۲۲ سالگی خاطرش هست که نفیسه‌ی هشت‌ساله در آن هیاهو و فشار، به این فکر می‌کرده که...

swipe_left iconswipe_right icon

سال آخر دبیرستان، هر روز صبح تلفن همراهم را توی جیبم قایم می‌کردم. منی که همیشه از پذیرا شدن ترس‌هایی، همچون حضور ناگهانی معاون مدرسه در کلاس زمانی که تلفن همراه در دست دارم، دوری می‌کردم، هر روزِ سالِ تحصیلی را با حضور این ترس در نیمکتمان زیستم. این بار ترس از گم‌شدن لحظه‌ها، بزرگ‌تر از ترس از معاون مدرسه بود. از تک‌تک جزئیات عکس می‌گرفتم. کتاب‌هایم پر شده بود از...

swipe_left iconswipe_right icon

«مرا عهدی‌ست با جانان که تا جان در بدن دارم...» هرچه فکر می‌کنم، مصرعِ بعد یادم نمی‌آید. صدایِ جیغ و هورا بلند می‌شود. مسابقه‌ی مشاعره را به دخترانم می‌بازم، آن‌هم با حرف «میم». ده‌ها بیتِ شعر که با «میم» شروع می‌شوند بلد بودم و اینک فراموش کرده‌ام. هم غمگین و هم خوشحال می‌شوم؛ خوشحال به خاطر اینکه دخترانم در ادبیات از من جلوتر زده‌اند و غمگین از اینکه نکند سرگذشتِ...

swipe_left iconswipe_right icon

در یکی از ترم‌های پیش، واحد «اسطوره‌شناسی و فرهنگ اساطیری یونان» را گذراندم. داستان‌هایی که استاد از هر اسطوره بازگو می‌کرد، برایم همیشه شیرین و جذاب بود. اما آنچه تقریباً هر روز در ذهنم مرور می‌شود، داستان رود له‌ته است؛ رودی که بنا بر اسطوره‌ها، روح‌ها پیش از ورود به جهان دیگر از آن می‌نوشند تا خاطرات زندگی پیشین را فراموش کنند. پیش از آن‌که این را بدانم، در...

swipe_left iconswipe_right icon

«کاش زودتر پاییز بشه. مردم از گرما.» «ولی هنوز تابستون هم نشده» «بدو بدو بدو بدو بدو ...» این صدایی‌ست که هر لحظه در سرم می‌پیچد؛ موقع لباس پوشیدن، وسط خوردن صبحانه و ناهار، دنبال اتوبوس رفتن، کار کردن، درس خواندن و وسط هر کار روزمره‌ی دیگری. مدتی است که خیلی به این صدا فکر می‌کنم. به اینکه من همیشه درحال دویدن‌ام؛ در حال فرار کردن از چیزی. همیشه می‌خواهم در...

swipe_left iconswipe_right icon

تا همین چند وقت پیش، مثل آریا استارک[1]، یک لیست از آدم‌های منفورِ زندگی‌ام داشتم که هر شب مرورشان می‌کردم و به شیوه‌ای که دوست داشتم، نیست‌ونابودشان می‌کردم و این‌طور تا فرداشب از شرشان خلاص می‌شدم؛ تا آن روزی که آمبولانس، جیغ‌کشان، مامان را بُرد بیمارستانِ دولتی. اورژانس، مثل بیمارستان‌های صحرایی در فیلم‌های جنگی، پُر بود از آدم‌هایی که تخت نداشتند و با دست‌وپایِ...

swipe_left iconswipe_right icon

من اسم دقیق‌اش را نمی‌دانم. حتی الان درست یادم نمی‌آید که اسم شخصیتی که توی فیلم نقش‌اش را بازی می‌کرد، چه بود. نمی‌دانم الان زنده است یا نه و اطلاعات دقیقی از هیچ بخشی از هویت‌اش ندارم اما در جایی از اعماق وجودم احساس می‌کنم یک گرهی هست که ما را به هم متصل کرده. او شبیه تصویری‌ست که توی ذهنم از کودکی پدرم دارم، اما این مسئله ارتباط خیلی زیادی با آنچه که من...

swipe_left iconswipe_right icon

روی میزم همیشه گل بود. کسی نگفته بود میز کار جای گل است. خودم هر چند روز یک‌بار می‌خریدم، ساقه‌ها را کوتاه می‌کردم، آب گلدان را عوض می‌کردم و می‌گذاشتم میان کاغذها و خبرها چیزی زنده بماند. آن وقت‌ها فکر نمی‌کردم این کار معنای خاصی داشته باشد. بعضی عادت‌ها معنایشان را بعد از فقدان نشان می‌دهند.بعد از آن روز، ذهنم بیشتر از هر چیز پیش همان گل ماند. فکر می‌کردم کسی آبش...

swipe_left iconswipe_right icon

ضبطِ صدا، ویدیو، پادکست، آهنگ، مستند، فیلم و اسپاتیفای؛ این‌ها همگی ابزاری هستند که امروزه می‌توانیم به وسیله‌ی آن‌ها صدای آدم‌ها را ضبط کنیم. واژه‌ی «ضبط» در لغت‌نامه‌ی دهخدا به معنای حفظ کردن، اداره کردن و نگاه‌داری است. ابزاری که نام بردم، همگی به ما کمک کرده‌اند تا بتوانیم آهنگ موردعلاقه‌مان را هر موقع خواستیم گوش بدهیم، فیلم‌ها و مستندها را تماشا کنیم و به بررسی...

swipe_left iconswipe_right icon

آدم باید همیشه احتمال بدهد که کارگردانی مثل عباس کیارستمی که فیلم درام عاشقانه «کپی برابر اصل» را ساخته، زنگ در خانه را بزند و بگوید: «می‌خوام از اولین عشقی که تجربه کردی فیلم بسازم. تِخ کن بیاد.» زشت نیست اگر آدم آن لحظه گوشه لبش را بجَود و لالمونی بگیرد و چیزی برای گفتن نداشته باشد؟! به‌خاطر دعوای ارث‌ومیراثی مادرم با فامیل، سال‌ها سارا را درست‌وحسابی ندیده...

swipe_left iconswipe_right icon

«همین‌جا گذاشته بودمش!» «ببخشید... یادم رفت.» «اسمتان را فراموش کردم!» «همین الان سرِ زبانم بود‌ها!» «مگه بهت نگفتم؟» «یه چیزی می‌خواستم بگم... یادم رفت.» «آها! یادم اومد!» در تمام سال‌های زندگی‌ام، من عاشق شغل ملوانی بودم. هر روز صبح با طلوع خورشید سوار کشتی می‌شدم و روی عرشه‌ی خیال، افق را زیر نظر می‌گرفتم؛ مبادا از دستم در برود. اما هربار، وقتی به نقطه‌ای...

swipe_left icon

به فراموشی که فکر می‌کنم، مجموعه‌ای از خاطرات شرم‌آور و غم‌باری که فراموش کرده‌ام، زنده می‌شوند. به شادی که فکر می‌کنم، به فضایی بی‌کران از «هیچ» بدل می‌شوم. چند وقتی است که زیر نور زرد اتاق می‌نشینم و احساسات فراموش‌شده، مثل بچه‌هایی که نمی‌خواهند مادرشان را بیدار کنند، به من نزدیک می‌شوند. انگار که نیستند، اما من حس‌شان می‌کنم؛ صدای نفس‌های بریده‌بریده‌شان را...

SnowflakeSnowflake

نیست‌نگاری
نیست‌نگاری symbolic icon

ما بیشتر از آن‌که زندگی کنیم، زندگی نکرده‌ایم و نمی‌کنیم. همیشه نداشته‌هایمان چند برابر داشته‌هایمان بوده‌اند و این تقریباً شامل همهٔ چیزها و احساسات می‌شود. نیست‌نگاری، نگارشِ نزیسته‌ها، حسرت‌ها و ناخاطره‌هاست؛ از هرآنچه که در موضوع محوری باید باشد و نیست؛ یا زمانی بوده و اکنون دیگر نیست.

روی تخت بیمارستان روانی دراز کشیده‌ام. دوباره صفحات زندگی‌ام را مرور می‌کنم تا بلکه ریشه‌ی این بلاها را بیابم. خط به خط را می‌خوانم تا بفهمم چرا بارِ درد بر گلویم نشسته است. روی تخت دراز کشیده‌ام و ناگهان روان‌پزشکی وارد اتاق می‌شود. چهره‌اش شبیه به اوست؛ آن‌قدر شبیه که گویا خود را در آیینه تماشا می‌کنم. از سر خستگی حتی نمی‌خواهم بدانم این شباهت تصادفی است یا خیر،...

SnowflakeSnowflakeSnowflake

حرف‌نگاری
حرف‌نگاری symbolic icon

همۀ آدم‌ها قصه‌های خودشان را دارند. قصه‌ها و تجربیاتی برآمده از آنچه که دیده‌اند و آنگونه که درک کرده‌اند. حرف‌نگاری شراکت است در تصاویر و ادراکات آدم‌هایی که در جایی خاص از زندگی ایستاده‌اند که ارتباط روشنی با موضوع اصلی دارد.

گاهی یک اتفاق، سال‌ها بعد خودش را در جایی نشان می‌دهد که انتظارش را نداریم. ممکن است وسط شستن ظرف‌ها باشیم، در مسیر برگشت به خانه قدم بزنیم یا مشغول کاری کاملاً معمولی باشیم و ناگهان چیزی درون ما تکان بخورد. یک بو، یک صدا، یک تصویر یا حتی جمله‌ای که کسی می‌گوید، کافی است تا آدم برای چند لحظه دوباره کنار چیزی بایستد که فکر می‌کرد مدت‌هاست از آن عبور کرده است. من...

SnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflake

دیگرنگاری
دیگرنگاری symbolic icon

تجربیات دیگران، به‌خصوص که در فضا و زمان دیگری روزگار بگذرانند؛ همواره بسیار متفاوت و شایان است. دیگرنگاری، برگردان فارسی تجربیاتی‌ست که در موضوع اصلی بیان شده اما به زبانی دیگر و قابل لمس کردن زاویه‌ای دیریاب از موضوع اصلی برای مخاطب.

اندیشه‌ی آلبر پیت درباره‌ی شیوه‌ای است که انسان‌ها پس از مرگ یکی از عزیزانشان، نبود او را تجربه می‌کنند. برخلاف حیوانات که به نظر می‌رسد با از بین رفتن تدریجی نشانه‌های فیزیکی، مردگان خود را رها می‌کنند، انسان همچنان با غیاب کسی که از دست داده روبه‌روست؛ غیابی که در حافظه، احساسات و تجربه‌ی روزمره‌ی او به زندگی خود ادامه می‌دهد. بنابراین، مرگ فقط پایان یک زندگی نیست،...

SnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflake

نورنگاری
نورنگاری symbolic icon

تاریکی فقدان نور است!. نور معنا می‌دهد به اشکال بی‌منظور و بی‌معنی گم‌شده در ازدحام‌ها تصاویر و اشکال پیرامونی ما. نورنگاری، روایتی‌ست از تاباندن نور و منظور به قاب‌هایی برگزیده از سوژه هر شماره و گزارشی مبتنی‌بر تصویر از تجربه یا فقدانی مرتبط با موضوع محوری.

تا مدتی عکس‌هایمان را نگه داشته بودم و مدام نگاهشان می‌کردم. هنگامی که دیگر مطمئن شدم دوباره با همدیگر نخواهیم بود، اولین کاری که کردم پاک کردن عکس‌هایمان بود. می‌دانستم ممکن است پشیمان شوم، اما این را هم می‌دانستم تا هنگامی که این عکس‌ها باشند، من به این خاطرات بازخواهم گشت و خبری از فراموشی نخواهد بود. حال چند سال گذشته است. از پاک کردنشان پشیمان نیستم اما پاک...

SnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflake

روزنگاری
روزنگاری symbolic icon

گشتن در بین روزآمدهای مربوط و نامربوط به محور موضوعی‌ست؛ برگزیدن نکته‌ای دارای محل تأمل و تشریح تأثیرات آن بر مسیر زندگی و جهان‌بینی ما. روزنگاری، حیات خلوت موضوعاتی‌ست که نه می‌توان نادیده گرفت؛ نه در قالب موضوع اصلی می‌گنجد.

swipe_right icon

گاهی تصور می‌کنم آسیب و ناراحتی اصلی نسل ما، آن‌گونه که بارها دربارهٔ بشر امروزی گفته شده، ناشی از بحران و یا فقدان معنا نیست. شاید ما، اساساً پیش از آنکه معنا را از دست بدهیم، فرصت تجربه را از دست ‌داده باشیم. هر نسل از دانشجویان، گذشته از درس‌ها، جزوه‌ها، کتاب‌ها و مدرک‌هایش، با مجموعه‌ای از تجربه‌های مشترک تعریف شده و شکل می‌گیرد؛ دوستی‌هایی که در راهروهای...

swipe_left iconswipe_right icon

به دور از عقل است که آدمِ عاقلی چون من، سنگِ خاطراتِ از یادرفته را به سینه بزند و در تلاش باشد که آن‌ها را از ورطه‌ی فراموشی برهاند؛ مگر اینکه به قدرِ یک الماسِ آب‌دیده بیارزند. اگرچه ذهنِ عقیمی که بالاجبار با آن کنار آمده‌ام، در کمالِ بی‌برگ‌وباری دوست دارد درهم‌تافتگیِ خاطراتِ گذشته و آرزوهایِ آینده را منکر شود، فراموشی سازوکاری موذی‌گر و همه‌تن‌حریفی دارد که برایِ...

swipe_left iconswipe_right icon

مهم‌ترین مسئله، عمق چیزهاست. دو زانو نشسته بودم جلوی کشوی به‌هم‌ریخته‌ای که بالاخره تصمیم گرفتم مرتبش کنم و کشفم را مثل ارشمیدس هی با خودم تکرار کردم. من چیزجمع‌کنِ قهاری هستم و همین عادت، این کشو را ساخته است. یک روزی مامان آمد بالای سرم و گفت: «خرت و پرت‌هات رو جمع کن یکم جا باز شه». خرت و پرت، این دقیقاً لفظی بود که مامان برای همه آن چیزها به کار برد تا بگوید...

swipe_left icon

چند وقت پیش، بی‌دلیل داشتم به آدم‌هایی فکر می‌کردم که روزی بخش مهمی از زندگی‌ام بودند. بعضی اسم‌ها هنوز با تمام جزئیات در ذهنم مانده بودند، اما برای به خاطر آوردن بعضی چهره‌ها چند ثانیه مکث کردم. عجیب بود؛ زمانی فکر می‌کردم محال است روزی تصویرشان در ذهنم کمرنگ شود، اما حافظه، بی‌آنکه از ما اجازه بگیرد، آرام‌آرام بعضی خاطره‌ها را محو می‌کند؛ آن‌قدر آرام که گاهی خودمان...

SnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflakeSnowflake